Add Durna to your favorites
 
   |  آرشيو   ا   ادبيات  ا  اوشاق  ا  قادين   ا   رئداكتوردان      
 

میللی حرکات ایچره سیمگه بیرلییینه گوستریلن جهد بیرگه چیخیشا دوغرو گوستریلن اوغورلو جهددیر

 

گونئی آذربایجان تورک لرینین، باشقا دئییمله ایران تورکلرینین 20-جی یوز ایللیکده کی، میللی موباریزه سی سییاسی، ایقتیصادی، مدنی و س. آچیدان اولدوقجا آغیر، تلاطوملو و نتیجه اعتیباری ایله باشاریسیز بیر دوور آرخادا قویموشدور. بونون تمل ندنی ایسه واختی ایله بویوک عباس میرزه طرفیندن تمل داشلاری آتیلان و اساسا قوزئی آذربایجانین روس ایمپئرییاسینین ایشغالیندان آزاد ائدیلمه سینه حئسابلانمیش گئرچک آذربایجانچیلیغین تحریف ائدیلمه سی اولموشدور.

بو تحریف ایران اوزره روس-اینگیلیس آراسیندا ایمضالانان و حال-حاضیردا اوز حقوقی قوووه سینی ایتیرمه- دییینه دایر بیر چوخ فاکتلارین مووجود اولدوغو 21 فئورال 1921-جی ایل (3 ایسفند 1299-جی ایل) سومورگه چیلیک آندلاشماسیندان سونرا ایراندا آنتی تورک و شئونیست فارس سیستئمین قورولماسی ایله باش توتموشدور.

آنتی تورک و شئونسیت فارس دوولتی ایران تورکلری آراسیندا بویوک عباس میرزه و اونون محمد میرزه دن توتموش ناصرالدین شاها قدر کی، داوامچیلاری طرفیندن بو و یا دیگر فورمادا داوام ائتدیریلن آذربایجانچیلیغی فارس ائتنوسونون قیرینتیسی کیمی (آذرآبادگان و آذریلر) تقدیم ائتدیلر. روس ایمپئرییاسینی عوض ائله ین و اونون حقوقی واریثی کیمی چیخیش ائله ین س.س.ج.ب. (سووئت سوسیالیست جمهوریت لری بیرلییی) ایسه قوزئی آذربایجانین روس ایشغالیندان آزاد ائدیلمه سینه حئسابلانمیش آذربایجانچیلیغی 1921-جی ایل سومورگه چیلیک آندلاشماسینین گره یینجه ایرانین شیمال بولگه سینده صاحیب اولدوغو نفوذ دایره سینی قوروماق اوچون تورکلوکدن و ایسلامدان آرینمیش ماهییت جه بوش آذربایجانچیلیقلا عوض ائتدی.

بونونلادا ایران تورکلری باشقا دئییمله، گونئی آذربایجان تورکلری بیر طرفدن ایرانین شئونیست فارس دوولتی طرفیندن دوشمنجه موناسیبته تابع توتولوردوسا دیگر طرفدن ده روسلار ایران اوزره  اوز دومینانتلیقلارینی- آغالیقلارینی سوردورمک اوچون تحریف ائتمیش اولدوقلاری ماهییت جه بوش آذربایجانچیلیقلا همین تورک میللتین نجیب، پاک، میللت تعصّوبونو چکن، میللتین ریفاهینی، آزادلیغینی ایسته ین موباریز اوولادلارینی دیرناق آراسی سوسیالیست مفکوره سینه (بورادا صوحبت صیرف روسییانین ایمپئریالیست ماراقلارینا خیدمت ائدن دیرناق آراسی سوسیالیستدن گئدیر.) قوربان وئردیلر. باشقا ایفاده ایله ایران تورکلری(گونئی آذربایجان تورکلری)     اوزللیکله اونلارین اونجول نوماینده لری یا فارس حاکیم دایره سینین تورکه دوشمن مووقع یی ایله راضیلاشیب آسسیمیله اولمالی، مانقورتلاشمالی یادا کی، روسلارین دیرناق آراسی سوسیالیست مفکوره سی اوغروندا قوربان گئتمه لی ایدیلر. بو قارا طالع دونیا گوجلری اوزللیکله س.س.ج.ب. طرفیندن او دوورده بیزه اوز ایراده میزدن کنار بیچیلمیش قارا دون تولموشدور.

س.س.ج.ب. داغیلدیقدان و قوزئی آذربایجان موستقیل اولدوقدان سونرا ایران تورکلری، باشقا دئییمله گونئی آذربایجان تورکلری آزدا اولسا آزاد نفس آلماغا ایمکان تاپدی. بودا میللی حرکاتین یئنی دالغاسینین اولمز داهی شخصیتیمیز پروفئسسور دوکتور محمد تغی کیریشچی نین (زهتابی نین) معنوی رهبرلییی ایله باشلاماسینا و مدنی موصتویده میللتلشمک ایستیقامتینده بویوک آددیملارین آتیلماسینا مونبیط شراییط یاراتدی. آنجاق روسییانین س.س.ج.ب. دوورونده کی، آغالیغینی کئچمیش اراضیلرینده یئنیدن برپا ائتمه جهد لری و بونون نتیجه سینده اولمز ائلچی بی دوولتجیلیک کونسئپسییاسینین روس-ایران طرفیندن مغلوب ائدیلمه سی بو پروبلئمین یئنیدن آکتواللاشماسینا ندن اولدو.

روس ایمپئرییاسی ایله اولان ایلیشکیلر قورتارماقدا اولدوغوم (سون ایکی یوز ایللیییمیزین سییاسی تاریخی و ایندیکی وضعیتیمیزله باغلی) حجیم  اثرده درینینه اینجه لنمیشدیر. اومید ائدیرم کی، یاخیندا بیر پروبلئم یارانماسا چاپ اولوناجاقدیر. بونا گوره ده بو مسئله نی اوزالتمادان کئچک اساس مووضوعیا.

بیر میللتین بایراق صاحیبی اولماسی اونون ان تمل آتریبوتلاریندان بیری اولدوغونا گوره اونون دوغال و آلینماز حاققیدیر. او جومله دن بیز تورکلرین. آما اونوتماماق لازیمدیر کی، بیز ایران تورکلری باشقا دئییمله، گونئی آذربایجان تورکلری تاریخین گوستردییی کیمی  دوولت سیز کوتله اولمامیشیق. ایسلام اونجه سی سومئر، ایلام، ماد، اشکان دوولت لری کیمی بویوک تورک دوولت لری وار اولدوغو کیمی ایسلام سونراسیدا قزنوی لردن توتموش قاجارلارا قدر بوتون دوولت لر تورک دوولت لری اولموشدور. بیز میللت اولاراق بو دوولت لرین حقوقی واریثیییک. بونلارین دالغالانماسی اوغروندا شهید دوشدوکلری بایراق توره مه لری اولدوغوموز بیز تورک لرین میللی احوال-روحیه سینی تمثیل ائتمیشدیر. بونا گوره ده بو گون بیزیم اوچون هر یئریندن قالخان بیر بایراق تقدیم ائتمه یه اوزونه حاق قازاندیرمامالیدیر، چونکی بو باغیشلانماز بیر حرکتدیر.

قئید ائدیلن تاریخی فاکتورلارلا یاناشی نظره آلماق لازیمدیرکی، هر نسلین سئچیم حقوقو واردیر. بیزده بوندان یارارلانا بیله ریک. آنجاق تاریخی فاکتورلاری نظره آلماقلا بو مومکوندور.

 تاریخی تجروبه ثبوت ائتمیشدیر کی، بیر میللتین بایراغینین نئجه لییی یا اونون آزادلیق اوغروندا آپاردیغی قانلی دویوشلرینده تعیین ائدیلیر، یادا کی، همین میللتین چئشیتلی بولمه لر اوزره سئچیلمیش سئچکین  اوزمانلاری طرفیندن تاریخی، ایجتیماعی، سییاسی، مدنی فاکتورلار نظره آلیناراق، اینجه له نیلرک سئچیمه چیخاریلیر. سئچیم ائدنلر ایسه میللتی تمثیل ائده جک بیر قورومون، موسسه نین، دوولتین کوتله نین سسی ایله سئچیلن (میثال اولاراق قوروجولار مجلیسینین) نوماینده لریندن عبارت اولور. بو نوماینده هیئتی  اوزمانلارجا اورتایا قویولان بایراق نمونه لریندن بیرینی تعیین ائدیر.

آنجاق بیزیم میللی حرکاتیمیزدا بو فاکتورلار نه یازیقلار کی، نظره آلینمامیشدیر و یا خوددا جریان ایچره نظره آلینماسی مومکون اولمامیشدیر. بونوندا اساس سببی دویغوساللیق و تجروبه سیزلیک دوورونو کئچیرن و یا باشقا دئییمله، حیسی-رومانتیک دوورونو یاشایانلارین حرکات ایچره قاباغا دوشمه سی و تصمیم توتما مووقع ییندن چیخیش ائله مه یه ایته لنمه سی اولموشدور. بودا حرکات ایچره مووجود اولان بعضی شخصی کیفیت سیزلیکلرین، منم-منم لییین، سییاسی تجروبه سیزلییین و بیر چوخ حال لاردا بایراق آرخاسیندا اوز گوبود سهولرینی گیزلتمه یه  چالیشانلارین اوزوندن اولموشدور. بو قبول ائدیلمز،  یول وئریلمز و قارشیسی آلینمالی اولان عیبه جرلیکدیر. بو عیبه جرلیکلر آرادان قالدیریلمادان میللی جریانین باشاریسیندان دانیشماق اولماز.

بیز بو گون دوولت قورما ایقتیداریندا اولمادیغیمیزا گوره ایکینجی نمونه نی حیاتا کئچیرمه ییمیز مومکون دئییلدیر. آنجاق ایران تورکلرینین باشقا دئییمله، گونئی آذربایجان تورکلرینین میللی ایراده سینی تمثیل ائدن میللی حرکات  فعال لارینین واحید بیر سیمگه اطرافیندا بیرلشمه سی گونون قاچینیلماز مسئله سیدیر. بو ایسه قئید ائدیلدییی کیمی هانسیسا بیر کسیمین اوزونو تبلیقینه یول وئرمه دن باش توتمالی دیر. یعنی، بیرینجی نمونه ده گوستریلدییی کیمی  سئچیلمیش اوزمانلار طرفیندن تاریخی، مدنی، ایجتیماعی، سییاسی و س. فاکتورلار نظره آلیناراق سیمگه تعیین ائدیلمه لیدیر.

بیزه آیدیندیر کی، بیزیم سئچه جه ییمیز سیمگه بیر میللتین دوولت آتریبوتو اولاجاق صلاحیته مالیک اولمایاجاق و بو ادعادا اولماق اولدوقجا تهلوکه لیدیر. بو ساده جه بیز ایران تورکلرینین باشقا دئییمله، گونئی آذربایجان تورکلرینین میللی ایراده سینی تمثیل ائدن بیر سیمگه اولمالیدیر. بو سیمگه خالقیمیزین اوزونو تعیین حقوقونو حیاتا کئچیردییی دووره قدر کئچرلی اولا بیلر. اوزونو تعییندن همن سونرا قوروجولار مجلیسی و یا میللی مجلیس طرفیندن ایسته نیلن میللی یونوملو بایراق نمونه سی دوولت آتریبوتو کیمی تعیین ائدیلمه لیدیر و بئله ده اولاجاقدیر.

بو گون بو سیمگه نین سئچیمینه گلدیکده قیساجا کئچمیشه نظر سالماغیمیزدا یارار واردیر. مشروطه دوورونده  موباریزه سیمگه سی آل-قیرمیزی  بایراق اولدوغو کیمی آزادیستان دوورونده ده آل-قیرمیزی بایراق اولموشدور. میللی حوکومت دوورونده ایسه میللی مجلیس طرفیندن هر هانسیسا بیر دوولت آتریبوتو کیمی میللی بایراق تعیین ائدیلمه میشدیر. دئوریمدن سونرا باشلایان خلق-مسلمان حرکاتیدا هر هانسیسا کونکرئت بیر سیمگه خالقا تقدیم ائتمه میشدیر. و بونا گرک گورمه میشدیر. اونلاردا کئچمیشده اولدوغو کیمی اساسا آل-قیرمیزی سیمگه دن ایستیفاده ائتمیشلر.

بللیدیر کی، میللی حرکات موباریزه  فونکسییاسینی یئرینه یئتیریر. موجادیله آپاران بیر جریاندیر. موجادیله ایسه دایم آل-قیرمیزی سیمگه ایله موشاهیده ائدیلمیشدیر. بیزیم اوز اسکی و چاغداش تورک تاریخیمیز بونو آپ-آچیق شکیلده گوستریر.

میللی حرکاتین یئنی دالغاسینین اساسینی قویان اولمز داهی کیریشچی نین (زهتابی نین) واختی ایله اونردییی آل-قیرمیزی سیمگه دفعه لرله بابک قالاسیندا و دیگر مکانلاردا عصمان کوینه یی ائدیلمه دن دالغالانمیش و دالغالانماقدادیر.

آل-قیرمیزی سیمگه نین کیریشچی نین اونردییی کیمی خالقیمیزین اوزونو تعیین حقوقونو حیاتا  کئچیره جه یی دووره  قدر اولکه میزده  و دونیادا میللی حرکاتین سیموولو کیمی دالغالاندیریلماسی و اونون اطرافیندا بیرلیک نوماییش ائتدیریلمه سی قئثد ائدیلن عیبه جرلیک لرین معین معنادا آرادان قالخماسینا سبب اولاجاقدیر. بو ایسه یاخشیلیغا و ایره لییه دوغرو بیر آددیمدیر.

بو گون ایچریده ایللر بویو عصمان کوینه یی ائدیلمه دن دالغالانماقدا اولان آل-قیرمیزی سیمگه نین خاریجده یاشایان سویداشلار طرفیندن او جومله دن میللتیمیزین میللی اراده سینی خاریجده تمثیل ائدن چئشیتلی درنکلرین، اجماعلارین و موستقیل شخصیت لرین بو یوندن چیخیش ائتمه سی تقدیره لاییق بیر آددیمدیر. میللی حرکاتین ایچریده و خاریجده  کی، فعال لاری بوندان سونرا کیریشچی نین اونردییی کیمی اوزه رینده خصوصی بیر علامتین اولمادیغی آل-قیرمیزی بویالی دوزبوجاق سیمگه نین اطرافیندا بیرلشمه ایسته یی بیر چوخلارینی سئویندیردییی کیمی بیزی ده سئویندیریر.

 

اولمز کیریشچی واختی ایله اونلو شعرینده دئییردی:

 

اودلار وطنی!

ای، بابکی، ستاری بئجرمیش قوجاقیندا!

تاریخ بویو اولساندا آزادلیق سوراغیندا،

یوخ ایندی آدین ائللرین عصیان واراغیندا!!!

 

ای، ترک ائله ییب ارکی اوچانلار!

ای، باش گوتوروب هر بیری بیر سمته قاچانلار!

دونسز وطنه، محو اولاجاقدیر بو دومانلار.

سئل تک آخیشین، بیرگه گلین دوغما دییاره،

تنها آنانین بلکه ائدک دردینه چاره.

 

ایللر بویو زنجیرده قالسامدا، وارام من،

قلبیمده منیم سارسیمامیش ذرره جه ایمان،

 بیر گون قارا زنجیریمی آخیر قیرارام من،

ارکین باشینا قانلا قیزارمیش قانادیمدان

بایراق وورارام من!!

 

شاهین گئنه زنجیرینی دارتیر.

قوپ، قوپ! – دئییر-، آخیر قیرارام من سنی، زنجیر!

چون قیرمالییام من سنی آخیر!![1]

    

 اوزه رینده خصوصی بیر علامتی اولمایان آل-قیرمیزی بویالی سیمگه میز بوتون میللی فعال لاریمیزا موبارک اولسون!

 

25.09.2010

ساعت 03:00

  

رحیم جوادبیگلو

         

  

 

 



[1] اولمز کیریشچی نین «شاهین زنجیرده» اثریندن کیچیک بیر پارچا