PKK-nı Hansı Dövlət, Niyə dəstəkləyir? Sedat Laçiner


İçindən keçdiyimiz terror günlərinin bir çox daxili səbəbi var. Bunları müxtəlif yazılarımızda ələ aldıq. Ancaq bunu qəbul etmək lazımdır, PKK problemi keçmişlə müqayisə edilə bilməyəcək qədər uluslararasılaştı. Bu səbəblə məsələnin xarici ölçüsünü anlamadan son inkişafları açıqlaya qeyri-mümkün.

Uluslararasılaşma ANA SƏBƏBİ: Suriya

PKK-nın keçmişdə də digər dövlətlərlə görünür-görünməz əlaqələri olmuşdu. Ancaq Suriyadakı böhranla birlikdə əlaqələr dərinlik qazandı, hətta terror təşkilatına ordulaşma, dövlətləşmə və meşrulaşma qapılarını açmağa başladı.

Inkişafları doğru oxuyan və ya o istiqamətə istiqamətləndirilən təşkilat, Suriya və İraqda IŞİD’e döyüş açdı və bu sayədə Qərbin diqqətini çəkməyi bacardı. Suriyada Bərzaninin yaxın ənənəvi kürd müxalifəti yox edən PKK, bunun yerinə PYD adı altında öz şöbəsini açdı və qısa müddətdə silahlı qolunu da meydana gətirdi. Təşkilatın bunları edərkən yaxın müttəfiqi isə Suriya və İran idi. Bəşər Əsəd Rejimi’nin və Tehranın dəstəyi olmasaydı terror təşkilatının Suriyanın şimalına yerləşməsi mümkün ola bilməzdi.

PKK-nın Suriyaya yerləşməsində Suriyanın ən böyük mənfəəti Türkiyəni dayandırmaq. Türkiyə dövlət olaraq Suriyalı müxalifləri dəstəkləməyə başlayınca Şam Rejimi də boş dayanmadı və başda PKK olmaq üzrə Türkiyə əleyhdarı qrupları dəstəklədi. Suriya bu mövzuda onsuz da olduqca təcrübəlidir. 1970-ci illərdən bu yana Suriyanın dəstəkləmədiyi Türkiyə-əleyhdarı qrup yox kimidir.

Başqa bir deyişlə, Türkiyə Suriyanın içindəki döyüşlərə birbaşa müdaxilə edərkən bunun öz içindəki təsirlərini yaxşı hesab edə bilmədi və Suriyaya yerləşən PKK-nın nə anlama gəldiyini doğru oxuya bilmədi.

İRAN-PKK ƏLAQƏLƏRİ

İran ilə PKK əlaqələri hər zaman sirrli olmuşdur. Öz içində PKK-nın İran qolu sayılan PJAK ilə məşğul olan İran eyni zamanda PKK-nın Türkiyədəki fəaliyyətləri də yaxından əlaqədar olmuşdur. İranın şam Dağındakı mağaraların əsasa çevrilməsində və təşkilatın Türkiyə içlərinə keçməsinə keçmişdə böyük yardımlarının olduğunu bilirik. Ərəb Baharı’ndan sonra isə İran, özünə yöneltilebilecek daxili qarışıqlıqları qarşılaya üçün bölgədəki terror təşkilatları və separatçı müxalifət ilə yaxından maraqlandı. Bu məzmunda, Türkiyəni İranı karıştırabilecek potensial bir güc olaraq görən Tehran Rəhbərliyi, Türkiyəni dayandırmadan PKK-nı əhəmiyyətli bir vasitə saydı.

İkinci olaraq, Suriyada həddindən çox müdaxilə olan və keçmişlə müqayisə edilməyəcək qədər aqressiv bir xarici siyasət izləyən Türkiyəni dayandırmanın ən təsirli yolu olaraq PKK baxıldı. Özü də Suriyada əsgərləri və kəşfiyyatçıları ilə birbaşa isti qarşıdurmalara girən və İraqda özünə bağlı milis qruplar təşkil İran, Türkiyəni bu iki ölkəyə soxmamaq ən ucuz və ən asan yolunun PKK-nı güclü tutmaq olduğunu bilir.

İranın gizli tutduğu niyyətləri zaman zaman şərhlərə da əks olunur. Türkiyə, Şamın və Şimali İraqdakı PKK düşərgələrini vurmağa başlayanda İranlı səlahiyyətlilər buna qarşı çıxmışdı və Türkiyənin IŞİD’e qarşı gücləri zəiflətdiyini iddia etmişdi. Ən son İran Xarici İşlər Nazirliyi sözçüsü Türkiyənin Şimali İraqa dönük əməliyyatlarının bu ölkənin ərazi bütövlüyünə hücum olduğunu iddia etdi.

Xatırlayacaqsınız İran, Həll Prosesi başladığında böyük bir çaxnaşma yaşamış və PKK-nın Türkiyə ilə anlaşmaya varmasından narahat olmuşdu. Nə var ki Həll Süreci’ni Türkiyə yaxşı değerlendiremezken İran və Suriya PKK-nı Suriya torpaqlarında gücləndirərək keçirdi.

RUSİYA VƏ PKK

Rusiyanın PKK ilə əlaqələri kifayət qədər araşdırılmayan bir mövzudur. Rusiya bu mövzuda qarda gedib izini müəyyən etməyən, icra dəstək verən bir ölkədir. Xüsusilə Çeçenistan müharibəsi əsnasında Türkiyənin terror üzərindən tərbiyə edilməyə çalışıldığını mövzunun mütəxəssisləri bilir. Son dövrdə isə Suriya-İran-Hizbullah-Rusiya ittifaqı içində ən güclü ortaq olan Moskvanın PKK-nın bitməsində bir faydasının olmayacağı açıqdır.

Bu vaxt not etmədən keçməyək, son günlərdə ABŞ, İngiltərə və İsrail mətbuatında çıxan xəbərlərə görə Rus əsgərləri Suriyada qarşıdurmalara iştirak edirlər. Yəni Rusiya da İran və Hizbullah kimi esad güclərinin yanında döyüşdə aktiv tərəf halına gəlir.

ABŞ VƏ AVROPA BİRLİYİ

Türkiyənin xarici siyasətdəki şanssızlığın və ya qeyri-kafiliyi işdə bu nöqtədə ortaya çıxır. Bir-biri ilə düşmən və ya rəqib olan kim varsa hamısının ortaq nöqtəsi PKK-nın güclənməsində fayda ummasıdır.

Qərbin PKKdə gördüyü fayda IŞİD’le əlaqədar. Təşkilat gərəkdir İraqda, istərsə də Suriyada IŞİD’e qarşı quruda ən təsirli gücü təşkil edir. Bərzani gücləri ilə müqayisədə belə PKK-PYD qüvvələrinin daha diri və təsirli olduğunu qəbul etmək lazımdır. ABŞ üçün bölgədə IŞİD’e qarşı ən əhəmiyyətli müttəfiq kürdlər və xüsusilə PYD (yəni PKK).

Türkiyənin qapılarını açdığı İncirlik hərbi əsasından havalanan Amerika təyyarələri da PYD’nin, yəni PKK-nı qorumaq, IŞİD’i vurmaq üçün qalxır. Bu səbəbdən Türkiyə bir tərəfdən PKK ilə döyüşərkən, digər tərəfdən ona ən böyük dəstəyi vermiş olur.

Yalnız ABŞ deyil, başda Almaniya, İngiltərə və Fransa olmaq üzrə, Qərb dünyası PKK və PYD’ye İraqda və Suriyada hərbi təhsil və təchizat yardımlardan tapıldı, etməyə də davam edir. Əlbəttə bu yardımlar edilərkən səbəb olaraq IŞİD’le mübarizə göstərilir.

Bu nöqtədə Türkiyənin Şam və Hakurk’u vurmasının ABŞ-ı narahat edib etmədiyi soruşula bilər. Çünki ABŞ, Türk reaktivləri Şamın vurarkən bu vəziyyəti anlayışla qarşıladıqlarını açıqlamışdı. ABŞ, Türkiyənin PKK-nı Suriyada vurmasına, Suriyada PKK / PYD güclərinə zərər verməsinə icazə etməz. Digər tərəfdən PKK-nın Şimali İraqdakı fəaliyyətləri ABŞ-ı də narahat edirdi. PKK, Şimali İraqda öz kantonunu quraraq Bərzaninin suverenlik bölgəsinə meydan oxudu. Halbuki ki Bərzani idarəsindəki İraq Kürdüstani ABŞ-ın bölgə siyasətində əhəmiyyətli bir yer tutur. Başqa bir deyişlə PKK Şimali İraqda yalnız Bərzaninin deyil ABŞ-a də meydan oxumuş kimi oldu. Bu mənada Türk reaktivlərinin Şamın bombalaması ABŞ-ın lehinə oldu və PKK-ya da “sərhədlərini bil, Suriya xaricində İraqda suverenlik axtarış” deyilmiş oldu.

ABŞ-ın KÜRT SİYASƏTİ

Bu vaxt qeyd etmək lazımdır, ABŞ-ın uzun müddətli bölgə siyasətində kürdlərə ayrı siyasi strukturlar oluşturulşması hədəfi var. Başqa bir deyişlə, İraq bölünəcək və kürdlər şimalda öz siyasi nüfuzlarına sahib olacaqlar. Bu vaxt Kərkük və digər Türkmen bölgələri də kürd idarəsi altında qalacaq.

Eyni şəkildə, ABŞ, Suriyada də ayrı bir Kürd quruluşlanması istəyir, bunu milli maraqları üçün faydalı tapır. Ancaq bunu Türkiyəni çox narahat etmədən etmə cəhdi. Bu səbəblə PKK-nın Suriyada fərqli bir görünüşlə meşrulaştırılması lazımdır.

Buradakı ən kritik sual ABŞ-ın Türkiyə üçün uzaqgörənliyi …. Amerikalılar kürdlərin Türkiyədə daha çox güclənməsindən, daha çox təmsil edilmesindne yana. Hətta federasiya belə bir həll olaraq görülür: Ancaq ayrı bir dövlət Seçin ən azından hələlik kimsə tələffüz etmir.

Bu səbəbdən ABŞ siyasəti baxımından baxıldığında PKK-nın güclü bir aktyor olaraq varlığını davam etdirməsi, Amerika maraqları ilə çelişmemesi şərtiylə, faydalı var.

İSRAİL

İsrail, Mavi Mərmərə sonra PKK ilə əlaqələrini ictimai hala gətirdi, hətta PKK-ya tırlarla kömək edəcəyini açıqladı, etdi də.

İsrail Nazirlər Kabinetinin, ‘PKK-ya necə dəstək verə bilərik’ gündemiyle yığıncaq belə etdi. İsrail bu rəftarını bir müddət sonra tərk etdi və açıqdan dəstək verdiyi təəssüratını silməyə çalışdı. Ancaq hər kəs bilir ki təşkilatın Suriyada və Türkiyədə güclü olması İsrailin narahat etmir, hətta bir çox baxımdan ona fayda təmin edir. Bu səbəblə siyahıya İsrail də əlavə oluna bilər …

Türkiyə baxımından problemə baxıldığında isə vəziyyətin çox da yaxşı olmadığı ortada.

Son olaraq, PKK probleminin yaxşıdan yaxşıya içindən çıxılmaz bir hal aldığı ortada. Bunun ən əhəmiyyətli səbəbi isə xarici siyasət fəlakətləri. Suriya və İraq siyasətimizin çökmüş olması və Həll Süreci’nin xaricə əks olunmalarını okuyamamış olmaq Türkiyəyə təəssüf ki, çox ağır əvəzlər ödetiyor. Bundan sonrasına bağlı olaraq kritik sual budur, ‘Türkiyə Suriyada PYD ilə zidd düşmək məcburiyyətində qalacaq mı, qalsa buna ABŞ-ın rəftarı nə olacaq?’.

 

http://www.haberdar.com/pkk-yi-hangi-devlet-neden-destekliyor-makale,307.html

Share